Kazimierz: Dzielnica Żydowska w Krakowie

Kazimierz został założony w 1335 roku przez króla Kazimierza Wielkiego jako osobne miasto, a od końca XV wieku aż do drugiej wojny światowej był sercem żydowskiego życia w Krakowie. Siedem zabytkowych synagog wciąż stoi w promieniu kilku przecznic, obok gotyckich kościołów, placów targowych i jednych z najlepszych kawiarni i galerii w mieście. To zarazem miejsce pamięci i żywa dzielnica, i warto zwiedzać ją w obu tych rolach.

Czym jest Kazimierz

Kazimierz leży tuż na południe od Starego Miasta, między wzgórzem wawelskim a Wisłą. Przez stulecia były to dwie społeczności w jednym mieście: część chrześcijańska wokół placu Wolnica i dzielnica żydowska skupiona przy ulicy Szerokiej. Miasto włączono do Krakowa w 1800 roku, ale układ ulic, synagogi i kościoły wciąż odzwierciedlają dawny podział. Od lat 90. dzielnica jest starannie odnawiana i dziś zabytki dzielą ulice z restauracjami, księgarniami, sklepami vintage i nocnym życiem wokół placu Nowego.

Historia w skrócie

Żydzi osiedlali się na Kazimierzu masowo od około 1495 roku, gdy przeniesiono ich tu z samego Krakowa. W kolejnych stuleciach miasto stało się jednym z najważniejszych ośrodków żydowskiej uczoności w Europie, domem takich postaci jak rabin Mojżesz Isserles, którego synagoga i cmentarz z 1552 roku przetrwały przy ulicy Szerokiej. W 1939 roku w Krakowie mieszkało około 70 000 Żydów. Podczas niemieckiej nazistowskiej okupacji wysiedlono ich z Kazimierza, a w marcu 1941 roku stłoczono w getcie po drugiej stronie rzeki, na Podgórzu. Wojnę przeżyło zaledwie kilka tysięcy. Sam Kazimierz ocalał, ale opustoszał i podupadał przez dziesięciolecia, zanim na początku lat 90. zaczęło się jego odrodzenie, któremu pomogły zdjęcia do „Listy Schindlera” kręcone tu w 1993 roku.

Co zobaczysz

• Stara Synagoga: najstarsza zachowana synagoga w Polsce, sięgająca XV wieku, dziś muzeum żydowskiej historii i tradycji na końcu ulicy Szerokiej.
• Synagoga i cmentarz Remuh: mała szesnastowieczna synagoga wciąż używana do modlitwy, obok renesansowego cmentarza założonego w 1552 roku. Więcej na naszej stronie o synagodze i cmentarzu Remuh.
• Synagoga Izaaka: największa synagoga Kazimierza, wzniesiona w XVII wieku, znana z barokowego wnętrza.
• Synagoga Tempel: dziewiętnastowieczna synagoga postępowa przy ulicy Miodowej z bogato zdobionym wnętrzem.
• Ulica Szeroka: historyczne centrum dzielnicy żydowskiej, pełne restauracji i główna scena dorocznego Festiwalu Kultury Żydowskiej.
• Plac Nowy: okrągła hala targowa serwuje tu zapiekanki, ulubione uliczne jedzenie Krakowa, do późnej nocy.
• Bazylika Bożego Ciała i kościół św. Katarzyny: dwa monumentalne gotyckie kościoły opowiadające chrześcijańską połowę historii dzielnicy.

Informacje praktyczne

Spacer po dzielnicy nic nie kosztuje. Synagogi pobierają niewielkie opłaty za wstęp, zwykle w przedziale 10 do 20 zł, a większość jest zamknięta w soboty i święta żydowskie, więc zaplanuj trasę z tą wiedzą. Festiwal Kultury Żydowskiej, organizowany każdego lata od 1988 roku, wypełnia Kazimierz koncertami, wykładami i warsztatami; sprawdź aktualny program przed przyjazdem. Nie myl Kazimierza z wojennym gettem: getto znajdowało się po drugiej stronie rzeki, a ten rozdział opisuje nasza strona o Podgórzu i dawnym getcie.

Jak dotrzeć

Z Rynku Głównego to 15 do 20 minut spacerem ulicą Starowiślną lub Stradomską. Tramwaje zatrzymują się przy Miodowej i placu Wolnica. Jeśli wolisz objechać dzielnicę bez zdzierania nóg, nasza wycieczka melexem po Kazimierzu okrąża najważniejsze miejsca z komentarzem na żywo.

Zasady zachowania

Synagoga Remuh to czynny dom modlitwy, a jej cmentarz jest miejscem religijnym. Ubierz się skromnie, ścisz głos i pamiętaj, że mężczyźni mogą zostać poproszeni o nakrycie głowy; papierowe kipy są zwykle dostępne przy wejściu. Zasady fotografowania różnią się w zależności od miejsca, więc zapytaj, zanim zrobisz zdjęcia we wnętrzach.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Kazimierz to to samo co getto krakowskie?

Nie. Kazimierz był historycznym miastem żydowskim w obrębie Krakowa. Getto utworzone przez niemieckich nazistowskich okupantów istniało od marca 1941 do marca 1943 roku na Podgórzu, na przeciwległym brzegu Wisły.

Ile synagog jest na Kazimierzu?

Przetrwało siedem zabytkowych synagog: Stara, Remuh, Izaaka, Tempel, Wysoka, Poppera i Kupa. Kilka z nich to muzea lub miejsca kultury, a Remuh pozostaje czynnym domem modlitwy.

Ile czasu potrzeba na Kazimierz?

Pół dnia wystarczy na ulicę Szeroką, jedną lub dwie synagogi i cmentarz Remuh w spokojnym tempie. Cały dzień pozwoli dodać kościoły, plac Nowy i posiłek w dzielnicy.

Kiedy odbywa się Festiwal Kultury Żydowskiej?

Festiwal odbywa się zwykle latem, najczęściej na przełomie czerwca i lipca. Daty i miejsca zmieniają się co roku, więc przy planowaniu sprawdź oficjalny program festiwalu.

Czy warto odwiedzić Kazimierz wieczorem?

Tak. Dzielnica ma jedno z najlepszych w Krakowie zagęszczeń restauracji, kawiarni i barów, zwłaszcza wokół placu Nowego, a ulica Szeroka po zmroku ma wyjątkowy klimat.