Fragmenty muru getta w Krakowie: gdzie są i co upamiętniają

Zachowane fragmenty muru getta w Podgórzu to miejsce pamięci o Zagładzie krakowskich Żydów. Według Instytutu Pamięci Narodowej do dziś przetrwały tylko dwa fragmenty muru getta. Pierwszy stoi przy ul. Lwowskiej, między budynkami o numerach 25-29, drugi przy ul. Limanowskiego 60-62, na tyłach XLIII Liceum Ogólnokształcącego.

Historia muru getta krakowskiego

Getto w Podgórzu utworzyły niemieckie władze okupacyjne w marcu 1941 roku; rozporządzenie o utworzeniu „żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej” wydano 3 marca 1941 roku. Według Instytutu Pamięci Narodowej getto obejmowało około 20 hektarów i 320 domów: na obszarze, na którym przed wojną mieszkało około 3 tysięcy osób, Niemcy stłoczyli od 11 do 20 tysięcy Żydów. W czerwcu i 28 października 1942 roku Niemcy deportowali mieszkańców getta do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu. Niemcy zlikwidowali getto 13 i 14 marca 1943 roku: osoby, które uznali za zdolne do pracy, przewieźli do niemieckiego obozu w Płaszowie (KL Plaszow), pozostałych wywieźli do niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz-Birkenau, a część zamordowali na miejscu.

Kiedy Niemcy odcięli getto od reszty miasta, jego granice wyznaczało ogrodzenie z drutu kolczastego; mur zaczęto wznosić w kwietniu 1941 roku. Jak podaje Instytut Pamięci Narodowej, mur nie otaczał całego getta: największą część granicy stanowiły same budynki z zamurowanymi albo zabitymi drzwiami i zakratowanymi oknami, a mur stał w większości od strony południowej. Do getta prowadziły cztery bramy; brama numer 2 stała na skrzyżowaniu ulic Lwowskiej i Limanowskiego. Ulicą Lwowską Niemcy prowadzili ludzi wysiedlanych z getta. Mury zaczęto burzyć parę miesięcy po tym, jak Niemcy zlikwidowali getto.

Co zobaczyć przy murze getta na Lwowskiej

• Fragment przy ul. Lwowskiej: stoi przy ulicy, między budynkami o numerach 25-29.
• Kształt muru: według Instytutu Pamięci Narodowej kształt muru symbolizował macewy, czyli żydowskie nagrobki; mur był otynkowany tylko od zewnętrznej strony.
• Tablica: na fragmencie przy ul. Lwowskiej wisi dwujęzyczna tablica pamiątkowa. Polski napis głosi: „Tu żyli, cierpieli i ginęli z rąk hitlerowskich oprawców. Stąd wiodła ich ostatnia droga do obozów zagłady. Fragment murów getta żydowskiego 1941-1943”.
• Słowa świadka: Józef Bau, urodzony w Krakowie poeta, malarz i grafik, pisał o murze: „Wysoki i warowny mur zasłaniał przed oczami świata cierpienie pożerające Żydów, razem z ich mieniem.”
• Rocznica w marcu: w rocznicę likwidacji getta (13 i 14 marca) przy fragmencie muru przy ul. Lwowskiej składane są kwiaty, a obok przechodzi Marsz Pamięci z placu Bohaterów Getta; termin trzeba sprawdzić w danym roku.

Dostęp do fragmentów muru przy Lwowskiej i Limanowskiego

Fragment przy ul. Lwowskiej stoi przy ulicy, między budynkami. Instytucje nie podają dla tego miejsca godzin ani zasad zwiedzania. Drugi fragment stoi na tyłach szkoły przy ul. Limanowskiego 60-62; nie mamy potwierdzenia, że jest dostępny dla zwiedzających, dlatego jako miejsce do odwiedzenia wskazujemy fragment przy ul. Lwowskiej. To miejsce pamięci, więc prosimy o zachowanie stosowne do jego charakteru. Stan na październik 2026; o tym, jak Niemcy założyli getto, przeczytasz w tekście Instytutu Pamięci Narodowej.

Jak dojść do muru getta na Lwowskiej

Do fragmentu przy ul. Lwowskiej dojdziesz w około 5 minut z placu Bohaterów Getta i w około 8 minut od Muzeum Fabryki Schindlera. Dawne getto w Podgórzu leży też na trasie naszych przejazdów melexem: po terenie dawnego getta i Szlakiem Pamięci.

Co jeszcze zobaczyć w pobliżu muru getta

Wizytę przy fragmencie muru najlepiej połączyć z wizytą na placu Bohaterów Getta, z którego co roku wyrusza Marsz Pamięci. Na terenie dawnego getta, przy tym placu, działa Apteka pod Orłem, oddział Muzeum Krakowa. Nie prowadzimy oprowadzania po tym miejscu i nie zapewniamy wejścia na teren szkoły przy ul. Limanowskiego. Więcej o okolicy przeczytasz na stronie o Podgórzu i dawnym getcie.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie w Krakowie można zobaczyć fragment muru getta?

Przy ul. Lwowskiej w Podgórzu, między budynkami o numerach 25-29. Z placu Bohaterów Getta to około 5 minut pieszo.

Ile fragmentów muru getta się zachowało?

Według Instytutu Pamięci Narodowej do dziś przetrwały tylko dwa fragmenty muru getta: przy ul. Lwowskiej i przy ul. Limanowskiego 60-62.

Czy można obejrzeć fragment muru za szkołą przy ul. Limanowskiego?

Drugi fragment stoi na tyłach szkoły przy ul. Limanowskiego 60-62; nie mamy potwierdzenia, że jest dostępny dla zwiedzających, dlatego jako miejsce do odwiedzenia wskazujemy fragment przy ul. Lwowskiej.

Kiedy zbudowano mur getta?

Kiedy Niemcy odcięli getto od reszty miasta, jego granice wyznaczało ogrodzenie z drutu kolczastego; mur zaczęto wznosić w kwietniu 1941 roku. Burzyć zaczęto go parę miesięcy po tym, jak w marcu 1943 roku Niemcy zlikwidowali getto.

W jakich godzinach można obejrzeć fragment muru getta?

Instytucje nie podają dla tego miejsca godzin ani zasad zwiedzania. Fragment przy ul. Lwowskiej stoi przy ulicy, między budynkami.

Zdjęcie: miketnorton, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.