Apteka pod Orłem: Miejsce Pamięci Holokaustu w Krakowie

Apteka pod Orłem przy placu Bohaterów Getta 18 była jedyną apteką na terenie krakowskiego getta, a jej właściciel, Tadeusz Pankiewicz, jedynym Polakiem, któremu pozwolono mieszkać w jego murach. Od marca 1941 roku, kiedy Niemcy utworzyli getto w Podgórzu, do jego likwidacji w marcu 1943 roku Pankiewicz wraz z personelem pomagał w aptece uwięzionym tam Żydom. Dziś zrekonstruowane wnętrze to niewielkie muzeum pamięci, oddział Muzeum Krakowa, przy placu, z którego Niemcy deportowali mieszkańców getta.

Czym jest muzeum Apteka pod Orłem

Muzeum odtwarza wojenną aptekę: ladę, półki ze słojami, zaplecze, gdzie ludzie spotykali się, ukrywali i wymieniali wiadomości. Szuflady i szafki otwierają się, odsłaniając dokumenty, fotografie i relacje świadków, więc ta niewielka przestrzeń nagradza powolne zwiedzanie. Przez okna widać plac Bohaterów Getta i stojący na nim pomnik: 33 krzesła-pomniki z żeliwa i brązu oraz 37 zwykłych krzeseł, na których może usiąść każdy. Ten widok przypomina, że historia apteki rozegrała się właśnie tutaj.

Historia Apteki pod Orłem w getcie krakowskim

Od 1909 roku właścicielem apteki był Józef Pankiewicz, a Podgórze było wtedy robotniczym miasteczkiem. W marcu 1941 roku prowadził ją już jego syn Tadeusz, kiedy niemieccy okupanci zamknęli okoliczne ulice i utworzyli krakowskie getto; według Instytutu Pamięci Narodowej na obszarze, który wcześniej zamieszkiwało około 3000 osób, stłoczyli od 11 do 20 tysięcy Żydów. Pankiewicz nie skorzystał z możliwości przeniesienia się i prowadził aptekę przez cały okres istnienia getta. Wraz z trzema pracownicami dostarczał leki, często bezpłatnie, wydawał środki uspokajające dla dzieci, które musiały zachować ciszę podczas łapanek, i farbę do włosów dla osób próbujących zmienić wygląd, przekazywał informacje i dawał miejsce względnego bezpieczeństwa. Z okien apteki widział deportacje w 1942 roku i likwidację getta w marcu 1943 roku, a to, co zobaczył, opisał później we wspomnieniach „Apteka w getcie krakowskim”. W 1983 roku Jad Waszem uhonorował go tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Co zobaczyć w Aptece pod Orłem

• Odtworzone pomieszczenia apteki: urządzone jak w latach wojny, od izby ekspedycyjnej po laboratorium i pokój dyżurny.
• Interaktywne szuflady i szafki: po otwarciu odsłaniają fotografie, dokumenty i osobiste historie mieszkańców getta.
• Relacja Pankiewicza: fragmenty jego wspomnień i świadectwa opisujące z dokumentalną precyzją codzienne życie i śmierć w getcie.
• Widok na plac: okna kadrują plac Bohaterów Getta, wiążąc ekspozycję bezpośrednio z miejscem wydarzeń.

Godziny otwarcia i bilety do Apteki pod Orłem

To kameralne muzeum; większość zwiedzających spędza w środku od 30 do 60 minut. Placówka jest czynna od środy do niedzieli w godzinach 9:00-17:00 (ostatnie wejście 30 minut przed zamknięciem), a w poniedziałki i wtorki pozostaje nieczynna. Bilet normalny kosztuje 22 PLN, ulgowy 16 PLN, a w środy wstęp jest bezpłatny. Przed wizytą sprawdź aktualne godziny i ceny na stronie Muzeum Krakowa. Podpisy przy ekspozycji są po polsku i po angielsku. Sama apteka działała po wojnie aż do lat 60. XX wieku. Po jej likwidacji zniszczono wyposażenie, a meble, sprzęty i naczynia, które dziś widać, zrekonstruowano na podstawie zachowanej dokumentacji i relacji świadków.

Jak dojechać do Apteki pod Orłem

Tramwaje z centrum i Kazimierza zatrzymują się na przystanku Plac Bohaterów Getta, tuż przy muzeum; pieszo z Kazimierza przejdź kładką Ojca Bernatka na Podgórze, a stamtąd dojdziesz do placu Bohaterów Getta. Wizytę w aptece połącz z fragmentami muru getta przy ulicach Lwowskiej i Limanowskiego, opisanymi na naszej stronie o Podgórzu, dzielnicy getta, oraz z Muzeum Fabryki Schindlera dziesięć minut dalej. Nasza wycieczka melexem po terenie getta odwiedza te miejsca z komentarzem przewodnika.

Najczęściej zadawane pytania

Kim był Tadeusz Pankiewicz?

Polskim farmaceutą, który w latach 1941-1943 prowadził Aptekę pod Orłem na terenie krakowskiego getta, pomagając jego mieszkańcom lekami, informacjami i schronieniem. W 1983 roku Jad Waszem uznał go za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Dlaczego apteka była tak ważna?

Była jedyną apteką w getcie i jednym z niewielu miejsc, gdzie żydowscy mieszkańcy mogli znaleźć praktyczną pomoc, leki i wiadomości. Jej zaplecze służyło jako punkt spotkań przez cały okres istnienia getta.

Ile trwa zwiedzanie?

Około 30 do 60 minut. Muzeum jest małe, ale szuflady, dokumenty i relacje świadków zasługują na niespieszną uwagę.

Czy Apteka pod Orłem jest odpowiednia dla dzieci?

Ekspozycja jest wyciszona i oparta na tekstach, bez drastycznych obrazów, ale jej tematem jest Zagłada. Najlepiej sprawdza się dla nastolatków i starszych dzieci, które są w stanie zmierzyć się z tą historią.

Co jeszcze jest w pobliżu?

Pomnik krzeseł (33 krzesła-pomniki i 37 zwykłych krzeseł) stoi tuż przed muzeum, na placu Bohaterów Getta, fragmenty muru getta przy ulicach Lwowskiej i Limanowskiego są krótki spacer stąd, a Muzeum Fabryki Schindlera znajduje się około dziesięciu minut na wschód, na Zabłociu.

Zdjęcie: Mister No, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.