KL Plaszow w Krakowie: zwiedzanie terenu byłego obozu

Niemiecki nazistowski obóz pracy i obóz koncentracyjny Plaszow działał w okupowanym przez Niemców Krakowie w latach 1942-1945. Jego teren jest dziś miejscem pamięci i cmentarzem wojennym pod opieką Muzeum KL Plaszow. Na terenie byłego obozu nie ma dziś budynku z wystawą do zwiedzania; dostępny jest otwarty teren z wystawą plenerową. Budynek Memoriału z wystawą stałą, przy ul. Kamieńskiego, poza terenem obozu, jest w budowie, a historyczny Szary Dom jest w adaptacji i można go oglądać tylko z zewnątrz.

Czym jest dziś teren byłego obozu KL Plaszow

To zielony teren o powierzchni 37 hektarów, na którym leżą dwa cmentarze żydowskie i trzy groby masowe z okresu II wojny światowej. Część porasta las i krzewy, resztę utrzymuje się jako łąkę z niską trawą. Baraków nie ma, a teren nie jest rekonstrukcją obozu. Muzeum działa od 1 stycznia 2021 roku jako instytucja kultury Miasta Krakowa; od marca 2024 roku teren jest uporządkowany i stoi na nim wystawa plenerowa.

Historia obozu Plaszow w latach 1942-1945

Obóz utworzyli Niemcy w październiku 1942 roku na terenie dzielnic Podgórze i Wola Duchacka, a pierwsze prace rozpoczęto na cmentarzach żydowskich. Powstał jako obóz pracy (ZAL Plaszow) dla Żydów ze zlikwidowanego w marcu 1943 roku krakowskiego getta, o którym przypominają dziś plac Bohaterów Getta i fragmenty muru getta. W latach 1943 i 1944 osadzano w nim także Żydów z likwidowanych przez Niemców gett w Bochni, Tarnowie, Wieliczce, Rzeszowie, Przemyślu i z obozu w Szebniach, a w lipcu 1943 roku Niemcy utworzyli tu obóz pracy wychowawczej dla Polaków. W styczniu 1944 roku obóz przekształcono w obóz koncentracyjny (KL Plaszow); w tym samym roku był obozem przejściowym dla węgierskich Żydów kierowanych do KL Auschwitz.

Więźniami byli głównie Żydzi z Krakowa i innych miast południowej Polski, Żydzi z Węgier i Słowacji oraz Polacy i Romowie. Według Muzeum KL Plaszow przez obóz przeszło około 35 tysięcy więźniów, a zamordowano w nim od 5 do 6 tysięcy ludzi. Likwidacja obozu trwała od sierpnia 1944 roku; 14 stycznia 1945 roku ostatnia grupa około 600 więźniów wyruszyła pieszo do KL Auschwitz.

Co można zobaczyć na terenie KL Plaszow

• Wystawa plenerowa „KL Plaszow. Miejsce po, miejsce bez”: 14 nośników z tekstami po polsku, angielsku i hebrajsku oraz 41 punktów terenowych. Plansze pokazują m.in. zdjęcie lotnicze z 1944 roku, baraki dla kobiet i Kinderheim, miejsca egzekucji, plac apelowy i kamieniołom.
• Okna archeologiczne: trzy odsłonięte spod darni miejsca z fragmentem obozowej kanalizacji, ścianą piekarni i ścieżką ułożoną z fragmentów żydowskich nagrobków z cmentarzy, na których Niemcy założyli obóz.
• Pomnik Ofiar Faszyzmu: postawiony w 1964 roku główny monument pamięci ofiar obozu stoi na dawnym szańcu C-Dołek, jednym z miejsc straceń. Na drugim, H-Górce, stoi krzyż.
• Cmentarze żydowskie: zajmują trzecią część terenu. Zachowały się ruiny hali przedpogrzebowej nowego cmentarza krakowskiej gminy żydowskiej i ponad 600 grobów na cmentarzu gminy podgórskiej.
• Szary Dom z zewnątrz: budynek przy ul. Jerozolimskiej 3 powstał w 1925 roku jako budynek administracyjny cmentarza żydowskiej gminy. W czasie istnienia obozu mieściły się w nim biura zarządu obozu, a w piwnicach areszt.

Zwiedzanie KL Plaszow: wstęp, pora wizyty i oprowadzanie

Na terenie byłego obozu nie ma dziś budynku z wystawą ani kasy; dostępny jest otwarty teren z wystawą plenerową. Memoriał z wystawą stałą, przy ul. Kamieńskiego, poza terenem obozu, jest w budowie: termin otwarcia sprawdź na stronie muzeum. Szary Dom jest w adaptacji i można go oglądać tylko z zewnątrz. Wstęp na teren jest bezpłatny i bez biletów, a teren jest dostępny przez całą dobę. Nie jest oświetlony, dlatego przyjdź przed zmrokiem. Wejścia prowadzą od ulic Swoszowickiej i Jerozolimskiej. Przejście trasą wystawy trwa około 60 minut.

Muzeum oprowadza po polsku i po angielsku; zwiedzanie trwa od 1,5 do 2 godzin, a rezerwuje się je mailowo przez Dział Edukacji. Według cennika muzeum osoba indywidualna płaci 25 zł po polsku i 30 zł po angielsku, a grupa zorganizowana do 30 osób 350 zł po polsku i 550 zł po angielsku. Osoby o specjalnych potrzebach mogą bezpłatnie skorzystać z usługi przewodnickiej, a przewodnik może udostępnić pomoce dotykowe, np. mapę obozu i małe makiety. Nie sprzedajemy tego oprowadzania i nie pośredniczymy w rezerwacji.

Teren jest pagórkowaty, a przejście do niektórych miejsc może być utrudnione przy złej pogodzie. Od ul. Kamieńskiego do Pomnika Ofiar Faszyzmu prowadzi droga asfaltowa; pozostałe drogi są wysypane kamieniem. Schody terenowe mają 3 metry szerokości i nie mają poręczy ani barierek. Na terenie nie ma ścieżki dotykowej. Stan na październik 2026; aktualne informacje podaje strona Muzeum KL Plaszow.

Dojazd tramwajem i autobusem na teren KL Plaszow

Muzeum nie ma własnego parkingu; najbliższy parking dla autokarów jest na pl. Braci Dudzińskich przy dworcu Kraków-Płaszów. Tramwajem dojedziesz do przystanku Dworcowa, autobusem do przystanków Kamieńskiego i Bonarka, np. linią 304 z przystanku Pawia przy dworcu Kraków Główny (kierunek Wieliczka Miasto). Od przystanków idzie się przez przejścia z sygnalizacją w stronę terenu zielonego bez zabudowań. Od ul. Kamieńskiego dojście jest łatwiejsze, ale fragment drogi prowadzi ul. Swoszowicką bez chodnika. Z placu Bohaterów Getta dojdziesz tu pieszo w około 30 minut.

Zasady zachowania na terenie byłego obozu Plaszow

Muzeum prosi o ciszę i szacunek, bo to cmentarz wojenny i miejsce spoczynku prochów ofiar. Nie schodź z wyznaczonych dróg i ścieżek. Psa trzymaj na smyczy i sprzątaj po nim. Na teren nie wolno wjeżdżać żadnym pojazdem ani korzystać z niego do sportu i treningów, a rower lub hulajnogę na ul. Abrahama trzeba przeprowadzić albo jechać powoli. Innym miejscem pamięci o niemieckiej okupacji w tej części miasta jest Muzeum Fabryki Schindlera.

KL Plaszow: najczęściej zadawane pytania

Czy można zwiedzać KL Plaszow?

Tak, ale tylko otwarty teren z wystawą plenerową, bez budynku z ekspozycją. Wstęp nie wymaga biletu, a teren jest dostępny o każdej porze, choć nieoświetlony.

Gdzie w Krakowie leży teren byłego obozu?

Między ul. Jerozolimską od wschodu a ul. Swoszowicką od zachodu, w dzielnicach Podgórze i Wola Duchacka.

Kiedy zostanie otwarty Memoriał Muzeum KL Plaszow?

Muzeum podaje tylko termin planowany, który może się zmienić. Aktualną datę znajdziesz na jego stronie.

Kto był komendantem obozu Plaszow?

Amon Göth. Po wojnie osądził go Najwyższy Trybunał Narodowy i skazał na śmierć; wyrok wykonano 13 września 1946 roku.

Co się działo z terenem po wojnie?

Od stycznia 1945 roku stacjonowała tu Armia Czerwona; później teren był dostępny dla każdego i ulegał dalszej dewastacji. W 2002 roku wpisano go do rejestru zabytków.

Zdjęcie: Zygmunt Put Zetpe0202, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.